Żmigród

Żmigród to miasto położone na lewym brzegu rzeki Barycz, przy drodze krajowej nr 5 i linii kolejowej Poznań – Wrocław. Miasto jest głównym ośrodkiem gminy, której powierzchnia wynosi 292 km2 (w tym lasy – 29 %, a stawy hodowlane o łącznej powierzchni 1427 ha – 4,5 %), a liczba mieszkańców – 15.300 osób, z czego w samym mieście mieszka 6 500 osób. Około 66 % obszaru gminy podlega ochronie jako część Parku Krajobrazowego „Doliny Baryczy”, w obrębie którego znajdują się trzy rezerwaty przyrody: Stawy Milickie (dwa kompleksy – Radziądz i Jamnik), Olszyny Niezgodzkie i Radziądz.

Niemałym atutem miasta jest jego bogata historia i zabytki. Szczególnie ważnymi obiektami są: Zespół Pałacowo-Parkowy (z odrestaurowanymi w 2008 roku ruinami zamku i renesansową wieżą mieszkalno-obronną oraz zrewitalizowanym w 2012 r. parkiem), dwa kościoły (parafialny Trójcy Świętej z lat 1595-1607 i pomocniczy – św. Stanisława Kostki, zbudowany w stylu neogotyckim), wieża ciśnień (z ok. 1900 r.). Ponadto sam układ zabudowy centrum miasta, z rynkiem i ulicami zbiegającymi się na północy i południu, świadczy o jego średniowiecznym rodowodzie.

Początki Żmigrodu osnute są legendą, a najstarsze źródła mówią o osadzie istniejącej tu już w III okresie epoki brązu. Jeszcze zanim lokowano miasto, główną osadą przy przeprawie przez Barycz na szlaku z Wrocławia do Poznania, była wieś znajdująca się na miejscu obecnego Żmigródka. Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z papieskiej bulli protekcyjnej Hadriana IV wydanej 23 kwietnia 1155 roku. Z kolei miasto Żmigród zostało lokowane przez księcia wrocławskiego Henryka III w dniu 15 maja 1253 roku. Nowopowstały gród został otoczony palisadą, wałem i fosą, zbudowano także dwie bramy, które usunięto dopiero w 1819 roku.

Następnie Żmigród należał w swoich dziejach do księstwa głogowskiego (ok. 1290-1312 r.), a po krótkotrwałym wrocławskim posiadaniu w zastaw, znalazł się w latach 1322-1492 w księstwie oleśnickim (od 1329 było lennem korony czeskiej). Następnie miasto było siedzibą samodzielnego wolnego państwa stanowego, którym władali rody: Kurzbachów (1492-1592 r.), Schaffgotschów (do 1635 r.) i Hatzfeldtów (l. 1641-1945 r.).

W lipcu 1813 roku w Żmigrodzie przebywali m.in. car Aleksander, król pruski Fryderyk Wilhelm III, następca tronu szwedzkiego Karol Jan Bernadotte. Wówczas, podczas spotkania na zamku żmigrodzkim opracowano strategię decydującego etapu w wojnie przeciw Napoleonowi, znaną jako tzw. Protokół Żmigrodzki.

Wiek XIX przyniósł ze sobą wiele pozytywnych zmian, wśród których można wymienić choćby wprowadzenie nowego porządku miejskiego, założenie oświetlenia (1821 r.), druk pierwszej z kroniki miasta (1829 r.), założenie ochotniczej straży pożarnej oraz własnej lokalnej gazety w 1865 roku. Z kolei w 1868 r. powstała gazownia, a w latach 70. XIX w. cukrownia. Duże znaczenie miało uruchomienie połączeń kolejowych: na trasie Wrocław-Poznań w 1856 roku, później do Wąsosza w 1886 (dziś nie istnieje), a w 1895 powstała kolej wąskotorowa na trasie Milicz-Żmigród (dziś nie istnieje).

Nadeszła jednak II wojna światowa. W latach czterdziestych przez Żmigród przebiegała trasa przewozu polskich robotników przymusowych wywożonych do Niemiec.
Koniec wojny nastąpił tu 23 stycznia 1945 roku i zaczęła się nowa epoka w jego dziejach…

Po działaniach wojennych Żmigród był zniszczony, spłonął też zamek Hatzfeldtów. Mimo wielu trudności miasto powoli, ale stale i konsekwentnie odbudowywało się, a dziś rozwija się m.in. poprzez poprawę infrastruktury i rozbudowę. Żmigród pełni swoją tradycyjną funkcję lokalnego ośrodka administracyjnego, kulturalnego, oświatowego i gospodarczego.